Skip to content

Proporcjonalny ZUS – dla kogo i na jakich warunkach?

Opublikowano w Przedsiębiorca, Rodzice, oraz Rodzicem być

Gdy pisałam o pakiecie projektów ustaw, które miały wejść w życie pod nazwą Konstytucji Biznesu (tu link), część osób w ogóle nie wierzyła, że takie zmiany jak ulga na start czy działalność nieewidencjonowana wejdą kiedykolwiek w życie. Po 30 kwietnia 2018 r. – dniu wejścia w życie Konstytucji Biznesu – zmiany te stały się rzeczywistością. Teraz czas na proporcjonalny ZUS, zwany także przez niektórych małym ZUS-em. W piątek, 20 lipca 2018 r. Sejm uchwalił ustawę wprowadzającą proporcjonalny ZUS dla osób prowadzących działalność gospodarczą na mniejszą skalę. Co prawda, projekt ten musi przejść jeszcze przez Senat i otrzymać podpis prezydenta, ale wobec panującego porozumienia1 co do gospodarczej konieczności dostosowania składek na ubezpieczenie społeczne do uzyskiwanych dochodów 2, wydaje się to – w mojej ocenie – formalnością. 

Uchwalony projekt ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – kliknij tutaj! 

Czemu o tym piszę?

Tak samo jak uważałam, że temat Konstytucji Biznesu może być ważnym tematem dla rodziców, tak myślę teraz tak samo o temacie proporcjonalnego ZUS-u. Rodzice – a zwłaszcza matki – przeciętnie częściej niż inne osoby zakładają działalność gospodarczą po to, aby łatwiej łączyć pracę z życiem rodzinnym. Często są to działalności prowadzone na małą skalę, gdzie każda oszczędność bardzo cieszy 😉 A proporcjonalny ZUS w porównaniu z „dużym” ZUS-em ma w swoim założeniu te oszczędności spowodować. Kto będzie mógł „zaoszczędzić” i na jakich zasadach? Postanowiłam przeanalizować dla Was tekst projektu ustawy i piszę o tym niżej 

Dla kogo?

dla przedsiębiorcy, który w poprzednim roku kalendarzowym z tytułu prowadzonej działalności osiągnął przychód roczny nieprzekraczający trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku. 

niestety, nie dla każdego przedsiębiorcy, który osiągnął wymagany przychód – projekt ustawy zawiera wyłączenia z możliwości skorzystania z proporcjonalnego ZUS-u. 

mały zus

Wyłączenia z proporcjonalnego „ZUS-u” dla zainteresowanych opisuję pod wpisem 3Proporcjonalny „ZUS” jest dedykowany przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą indywidualnie.  

W jakiej wysokości składki?

na to pytanie nie da się prosto odpowiedziećwysokość składek jest zależna procentowo od podstawy wymiaru. Stopy procentowe nie ulegną zmianie3. Zmianie może ulec podstawa wymiaru – przedsiębiorca zyskuje uprawnienie do jej obniżenia.

 projekt nie dotyczy składki na ubezpieczenie zdrowotne – ona również nie ulegnie zmianie. 

obniżenie podstawy wymiary składek jest zależne od wysokości przychodu z zeszłego roku

Mówiąc po ludzku, przedsiębiorca, który ma obowiązek płacić „duży” ZUS w oparciu o podstawę wymiaru składek dla tego ZUS-u, może sobie tę podstawę obniżyć proporcjonalnie do zeszłorocznego przychodu. 

Nowa podstawa wymiaru składek – czyli jaka?

Projekt ustawy posługuje się tutaj pojęciem „najniższa podstawa wymiaru składek”.

przedsiębiorca, który chciałby skorzystać z proporcjonalnego ZUS-u, musi tę nową podstawę na własną rękę ustalić – czyli w gruncie rzeczy wyliczyć. 

jak się ją wylicza? Projekt ustawy zawiera wzór na podstawie którego tą nową podstawę należy wyliczyć. Z uwagi na to, że wzór ten jest raczej skomplikowany, opisuję go pod postem 5

„Najniższa podstawa wymiaru składek” to taka, która mieści się w widełkach pomiędzy podstawą wymiaru składek dla preferencyjnego ZUS-u (30% minimalnego wynagrodzenia za pracę) a podstawą dla „dużego” ZUS-u (60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia).

Przedsiębiorca może wyliczoną nową podstawę wymiaru składek podwyższyć według własnego uznania, ale podwyższenie to nie może być wyższe niż podstawa wymiaru składek dla „dużego” ZUS-u. Przedsiębiorca może też w każdej chwili zrezygnować z nowej podstawy wymiaru składek, ale wtedy do końca danego roku traci już uprawnienie do obniżenia i musi płacić „duży” ZUS. 

Obniżenie – na jaki okres?

przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej. 

Przedsiębiorca ma prawo obniżyć podstawę wymiaru składek na 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu 5 lat prowadzenia działalności gospodarczej. Zapis ten rozumiem w ten sposób – zakładając, że projekt zostanie uchwalony i się ostanie w naszym systemie – że po tych 5 latach i wykorzystaniu 36 miesięcy obniżonej podstawy, przedsiębiorca ma ponownie prawo do obniżenia tej podstawy na kolejne 36 miesięcy w ciągu kolejnych 5 lat. 

Krytyka

Badając temat spotkałam się z krytyką nowego rozwiązania. Największa krytyka, co zrozumiałe, dotyczy przyjęcia kryterium przychodowego zamiast dochodowego. Zakładanym celem projektu było dostosowanie wysokości składek do kondycji finansowej przedsiębiorcy. Kryterium przychodowe nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą sytuację finansową przedsiębiorcy, w związku z czym oczekiwany rezultat reformy nie zostanie do końca spełniony. Rządowy projekt ustawy był przedmiotem konsultacji społecznych i pojawiły się głosy powiązania wysokości składki z kryterium dochodowym (np. tutaj albo tutaj), ale nie zostały one wzięte pod uwagę. 

Ustawodawca szacuje, że ulgę w oskładkowaniu odczuje nawet 200 tysięcy przedsiębiorców. Nie da się ukryć, że niższe składki oznaczają niższe wpływy do ZUS-u, a ostatecznie niższą emeryturę. Projekt ustawy daje jednak przedsiębiorcy wybór, gdyż może on – ale nie musi – z proporcjonalnego „ZUS-u” skorzystać. 

Osobiście zastanawia mnie również, co w sytuacji, w której przedsiębiorca osiąga wymagany przychód, ale jest on tak niski, że przekracza dolną granicę najniższej podstawy wymiaru składek (30% minimalnego wynagrodzenia za pracę). Oczywiście wiem, że taka działalność jest wtedy zupełnie nierentowna, ale możliwa. Wtedy, zgodnie z projektem, taki przedsiębiorca z powodu zbyt niskiego przychodu nie łapie się na proporcjonalny ZUS, a co za tym idzie zastosowanie będzie miał „duży ZUS”. Innymi słowy, zarabiając mniej będzie musiał płacić więcej niż inne osoby, które zarabiając nieco więcej będą mogły płacić mniej (proporcjonalnie). Zastanawiam się, czy nie mamy tutaj do czynienia z jakąś luką w ustawie. 

Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z założeniami, ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r. 

Na koniec

Na koniec mała pomoc dla tych, którzy zaczynają gubić się w pojęciach. 

mały zus


1 – od dawna dostrzega się zjawisko kończenia działalności gospodarczej przez część przedsiębiorców po okresie preferencyjnego „ZUS-u”. W Sejmie także panowała zgoda co do konieczności wprowadzenia proporcjonalnego „ZUS-u” – w III czytaniu projekt otrzymał 476 głosów za, 0 przeciw, 1 osoba wstrzymała się od głosu. 

2 – porozumienie dotyczy tego, że wysokość składek na ZUS powinna być zależna od kondycji finansowej przedsiębiorcy – a więc od jego dochodu. Tymczasem ustawodawca – nie wiadomo czemu – posługuje się w projekcie ustawy pojęciem „przychodu”. Doskonale wiemy, że to dochód a przychód to nie to samo. 

3 – wyłączenia zostały określone w art. 1 pkt 3) projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – proporcjonalny „ZUS” nie ma zastosowania wobec osób, które lub do których: 1) w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i korzystali ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (muszą być spełnione łącznie obie okoliczności) 2) spełniają warunki określone w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (chodzi o osoby, które mają prawo do preferencyjnego „ZUS-u”) 3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych 4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadziły pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (chodzi tutaj o kilka kategorii osób – o twórców i artystów, niektóre osoby wykonujące wolny zawód pod określonymi warunkami, wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, osoby prowadzące szkołę lub przedszkole) 5) wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności. Proporcjonalny „ZUS” nie dotyczy osób prowadzących działalność w formie spółek osobowych. 

4 – wysokość stóp procentowych składek na ubezpieczenia społeczne określa ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Stopy procentowe są jednakowe dla wszystkich ubezpieczonych i liczy się je w stosunku do podstawy wymiaru tych składek, która jest różna dla różnych kategorii ubezpieczonych. Projekt ustawy nie zmienia stóp procentowych. Aktualne stopy procentowe: 19,52% – ubezpieczenie emerytalne, 8% – ubezpieczenie rentowe, 2,45% – ubezpieczenie chorobowe, od 0,4 – 8,12% – ubezpieczenie wypadkowe. 

5 –  ubezpieczony mnoży uzyskany przeciętny miesięczny przychód z poprzedniego roku (obliczony wg wzoru) przez współczynnik, który ma być ogłaszany corocznie przez Prezesa ZUS. Przeciętny miesięczny przychód wylicza się w następujący sposób – wzór z projektu ustawy: roczny przychód z zeszłego roku dzieli się przez liczbę dni prowadzenia działalności w zeszłym roku, a potem mnoży przez 30. Współczynnik jest z kolei obliczany wg następującego wzoru: prognozowane przeciętne miesięczne wynagrodzenie ogłaszane corocznie dzieli się przez minimalne wynagrodzenie obowiązujące w styczniu danego roku i mnoży przez 0,24. Jeśli interesują Was dalsze szczegóły, zapraszam do lektury projektu ustawy – art. 1 pkt 3). 

Bądź pierwszym, który skomentuje

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Podanie poniższych danych kontaktowych ma charakter dobrowolny. Podając poniższe dane, zgodnie z Polityką Prywatności, wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych.